De deuren open voor mensen met dementie

"Wat mij het meest opvalt, is de rust," vertelt Alletta. “Voorheen stonden bewoners geregeld bij de deur. Sommigen probeerden eruit te komen, anderen werden er juist onrustig van. Nu kunnen ze gewoon gaan waar ze willen. Dat geeft hun vrijheid. En ook wij als medewerkers ervaren daardoor veel meer rust.”

Die rust is zichtbaar bij bewoners én voelbaar voor zorgprofessionals. Vroeger moesten zorgprofessionals vaak bewoners bij de deur tegenhouden of geruststellen. Nu is daar veel minder sprake van. “We kunnen ons nu echt richten op het contact met bewoners. En dat contact is veel waardevoller geworden. Je ziet dat mensen zich meer gezien en gehoord voelen.”

Alletta: “Wat we veel zien, is dat mensen niet de straat op gaan, maar even de tuin in lopen. Of ze maken een klein rondje. Er is hierdoor veel minder onrust.”

Dat betekent niet dat de verandering vanzelf ging. “Natuurlijk waren er zorgen. Wat als iemand wegloopt? Wat als iemand buiten valt? We hebben daarom met alle families vooraf contact gehad. In een persoonlijk gesprek hebben we de nieuwe situatie uitgelegd en gekeken hoe we dit samen met de familie verantwoord kunnen aanpakken. We hebben afspraken gemaakt, zetten technologie in waar dat helpend is, en blijven voortdurend alert. De risico’s zijn niet verdwenen, net als thuis, maar ze zijn wel anders geworden. En wat we ervoor terugkrijgen, is veel waardevoller.”

Alletta ziet hoe bewoners opbloeien. Mensen die voorheen veel dwaalgedrag vertoonden, maken nu gewoon een rondje. Sommigen gaan even naar buiten of zoeken een rustige plek op. "Het idee dat ze niet worden tegengehouden, maakt hen kalmer. Dat zie je, dat voel je."

Toch moesten ook sommige bewoners wennen. De open deur was voor sommigen even verwarrend. De grens was ineens weg. “We begeleiden dat heel zorgvuldig. We kijken per persoon wat iemand nodig heeft. Sommigen hebben baat bij structuur, anderen juist bij ruimte. Door goed te observeren en steeds samen af te stemmen, vinden we een balans.”

De open deuren maken het ook makkelijker voor bewoners om weer verbinding te maken met de maatschappij. Ook buiten de organisatie is weinig bekendheid met het open deurenbeleid. “Laatst liep een bewoonster naar het kerkhof,” vertelt Alletta. “Daar raakte ze in gesprek met iemand. Die persoon wilde wel bij haar op bezoek komen, maar dacht dat dat niet zomaar kon. Ze woont toch achter gesloten deuren?”

Het zijn dit soort situaties die laten zien hoeveel impact open deuren hebben. Niet alleen binnen, maar ook daarbuiten. “Onze bewoners doen weer mee. Ze zijn zichtbaar en benaderbaar. En dat is ontzettend waardevol.”

Om die verbinding met de samenleving te versterken, is ZuidOostZorg gestart met het opzetten van helpersnetwerken in dorpen en wijken rondom haar locaties. Helpers houden een oogje in het zeil en bieden, als dat nodig is, een helpende hand aan mensen met dementie die zelfstandig op pad zijn.

Een eerste proef in Haulerwijk leverde mooie ervaringen op. “We willen dat mensen met dementie, net als ieder ander, hun dag op hun eigen manier kunnen invullen,” zegt Marco Posthumus, regiomanager bij ZuidOostZorg. “Zelf kiezen of je naar buiten gaat en even een rondje loopt; die vrijheid is waardevol. En soms is er onderweg gewoon iemand nodig die even oplet.”

Alletta vult aan: “Juist op die momenten is het fijn als er iemand in de buurt is die helpt. Een vriendelijk gezicht, een kort gesprek of samen een stukje meelopen kan dan al het verschil maken.”

Het principe is eenvoudig: via een app krijgt een helper een melding als er in de buurt iemand mogelijk hulp nodig heeft. De helper bepaalt vervolgens zelf of hij of zij op dat moment kan helpen. De hulp kan variëren van iemand geruststellen tot een stukje meelopen. “Je hoeft geen zorgachtergrond te hebben, een beetje menselijkheid is genoeg,” zegt Alletta.

Het helpersnetwerk blijkt een gouden combinatie van drie dingen: technologie, de kennis van professionals én de bereidheid van mensen om elkaar te helpen. In de eerste ervaringen in Haulerwijk werd al duidelijk dat dit netwerk op meerdere vlakken waardevol is. Soms gaat het om samen een wandeling maken, een ijsje halen of gewoon even koffie drinken in de tuin. “Letterlijk even naast iemand staan,” zegt Alletta. “Dát is volgens ons wat ‘samenleving’ betekent.”

De verandering vraagt volgens Alletta om een andere blik. “Je moet écht kijken naar de persoon. Niet denken in beperkingen of risico’s, maar in mogelijkheden. Je moet samenwerken. Als team én met de familie. Want je hebt elkaar nodig om dit te laten slagen.”

In de praktijk betekent dat onder andere samen onderzoeken wat gedrag betekent. “Als iemand vaak naar buiten wil, kijken we: wat is het patroon? Wat zoekt iemand? Soms is het gewoon behoefte aan beweging of rust. Als je dat weet, kun je daar op inspelen. Maar dat lukt alleen als je met elkaar in gesprek blijft hierover.”

Niet alleen bewoners, ook hun familieleden moesten wennen aan de verandering. “In het begin waren er zorgen. Logisch, want je wilt dat je vader of moeder veilig is. Maar nu horen we vooral positieve geluiden. Familieleden zien dat hun naaste meer zichzelf kan zijn, minder angstig is. En dat stelt gerust.”

Die verandering is volgens Alletta te danken aan open communicatie en samenwerking. “Doordat we iedereen vooraf hebben gesproken, wisten familieleden dat we serieus met hun zorgen omgaan. Dat we zorgvuldig werken. Dat maakt het verschil.”

Wat Alletta betreft is de balans duidelijk: open deuren zorgen voor meer ruimte, letterlijk én figuurlijk. “Doordat bewoners zich vrijer voelen, ervaar ik ook minder druk. Het werk is meer in balans. Ik heb meer tijd en aandacht voor écht contact.”

Of ze ooit nog terug zou willen naar gesloten deuren? “Nee, absoluut niet. We hoeven niet meer voortdurend op de deur te letten. Natuurlijk zijn er altijd uitzonderingssituaties waarbij je moet inspringen. Maar de basis is nu vrijheid. En dat gun ik iedere bewoner. Het vraagt vertrouwen, maar je krijgt er zoveel voor terug.”

Tot slot heeft Alletta nog een tip voor andere zorgprofessionals die het nog spannend vinden. “Ga in gesprek. Je hoeft niet alles in één keer los te laten, maar sta open voor wat er mogelijk is. Wij leren nog elke dag en dat doen we samen."